400 jaar rechtspraak - Het recht is van iedereen


Het Hof van Savoye aan de Keizerstraat 20 in Mechelen is een opmerkelijk gebouw. Ooit was dit het paleis van Margaretha van Oostenrijk, een plek met wereldfaam. Later, in 1616, werd het de officiële zetel van de Grote Raad. De Grote Raad was een belangrijk hoog rechtscollege in Bourgondië dat hoofdzakelijk vanuit Mechelen recht sprak en dit over een zeer groot gebied dat zich uitstrekte over delen van België, Nederland, Luxemburg, Duitsland en Frankrijk. Wanneer men in beroep wou gaan tegen een plaatselijke rechtbank moest dit in Mechelen, voor de Grote Raad, on allait jusqu’à Malines. Aldus werd er rechtsgeschiedenis geschreven in Mechelen, in de Keizerstraat. Toen de Grote Raad het gebouw en Mechelen in 1795 noodgedwongen moest verlaten, werd het al snel gebruikt voor de nieuwe rechtbanken van wat uiteindelijk België werd.

Aldus wordt in dit bijzondere gebouw sedert maar liefst 400 jaar zo goed als onafgebroken recht gesproken. Dit is een uniek gegeven en deze verjaardag wilde de Mechelse justitie, de rechters, procureurs en advocaten, niet zomaar laten voorbijgaan.

Wij wilden geen klassieke academische zitting, congres of tentoonstelling voor juristen. Het recht is van iedereen. 400 jaar lang konden mensen er beroep op doen, hun recht bekomen, maar hebben zij er soms ook onder geleden. Het recht helpt mensen samen te leven. We wilden dan ook een breed opzet, een opzet dat éénieder zou kunnen betrekken en boeien.

Recht en de toekomst
Tegelijk wilden we het recht bekijken met een kritische blik. Het recht en de rechtspraak zijn doorheen deze vier eeuwen sterk geëvolueerd, en zullen blijven evolueren. Van waar komen we, maar vooral ook: waar moeten we naartoe? Het vertrouwen van de bevolking in justitie is niet hoog. Justitie komt regelmatig in het nieuws omdat men zich vragen stelt bij haar werking. Zorgt justitie voldoende voor iustitia/rechtvaardigheid? Daarom willen we op uiteenlopende manieren en met velen nadenken over hoe het recht en de rechtspraak is en beter kan. Dit alles moet liefst ook iets tastbaars achterlaten, een agenda voor een justitie die zich wil vernieuwen.
Een hoge inzet dus, die we onmogelijk alleen konden realiseren.

De stad en het recht
Dit had vooreerst nooit gelukt indien dit paleis was gelegen in een stad die geen andere aanknopingspunten met recht had. In Mechelen kan je echter niet alleen heel veel sporen van de aanwezigheid van de Grote Raad ontdekken, Mechelen heeft ook tal van andere, belangrijke aanknopingspunten met recht en rechtvaardigheid waarvan de Dossin-kazerne zonder twijfel de belangrijkste is. Recht laat zich ook kennen doorheen onrecht.
Een stad met een geschiedenis van recht is echter niet voldoende. Er was ook een stadsbestuur nodig dat met een dergelijk thema aan de slag wou gaan en samen met justitie een festival rond dit thema wilde uitwerken. Het vergt moed en durf om een festival van die orde op te hangen aan een idee, een streven, en niet eenvoudigweg te kiezen voor een vrijblijvende, bekende naam of thema.
Dit alles is de achtergrond van dit unieke project dat drie jaar lang de stad en vele mensen van ver erbuiten zal beroeren. Voor justitie, dat soms ten onrechte, maar regelmatig ook terecht onder vuur ligt, vormt het een fantastische opportuniteit om onze ivoren toren verder neer te halen en te zijn waar we moeten zijn, midden de maatschappij, samen zoekend naar wat beter kan.